39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

21:08 Kars Belediyesi Kültür ve Sanat kafeyi hizmete açtı
21:06 Çavuşoğlu,Barzani ve Aliyev ile bir araya geldi
20:06 Gazeteci Hacı Yusuf Topaloğlu tahliye oldu
19:49 BM: Dünya üzerinde yarım milyar kişi istihdamdan yoksun
18:48 16 kişinin gözaltı süresi 3’üncü kez uzatıldı
18:06 Savcı, Şule Çet davasında istinaf dilekçesini geri çekti
17:57 Rus savaş uçakları İdlib’i bombaladı: 7’si çocuk 12 ölü
17:44 Kocaeli’de çocuğa cinsel istismar
17:41 Baş: Meclis AKP’nin oyuncağı mıdır?
17:21 İnfaz düzenlemesinde bazı suçlar kapsam dışı bırakıldı
17:15 Meclis toplanamadı: Oturuma sadece TİP Genel Başkanı Baş katıldı
17:09 CHP Sözcüsü Altay’dan Erdoğan’a FETÖ yanıtı
16:59 Cinsel istismar suçlamasıyla yargılanan erkeğin davası ertelendi
16:48 Katledilen Safiye Karakoç’un davası ertelendi
16:45 İmamoğlu: Muhatabım bakanlar değil
16:42 ‘Ahlat’taki kaçak yapıya af getiriliyor’
16:26 Takip ettiği kadını gasp etti
16:07 TGS’den tutuklu kadın gazeteciler için kitap kampanyası
14:53 Diyarbakır Barosu yüzde 330’luk su zammını yargıya taşıdı
14:31 'Tecride karşı sürekli mücadele'
13:52 HDP'den Kanal İstanbul ÇED raporunun iptali için dava
13:19 Çocuklarının kafasına silah dayandığını görünce kalp krizi geçirip öldü
13:11 Sîtav Yayınevi'nden 14 yeni kitap
13:08 Mahkemenin kayyım kararı nasıl değiştirildi?
13:00 Öcalan’ın avukatlarından görüşme başvurusu
12:59 Akyüz'ün katiline müebet ve 10 yıl hapis cezası
12:56 İzmir’de 12 HDP’li gözaltına alındı
12:01 HDP önündeki çadır kıraathaneyi kapattırdı!
11:15 Taşdemir'den kadınlara: HDP’de buluşalım
10:49 ‘Ulusal birlik için tarihi rol ve misyon iyi oynanmalı’
10:30 Tutukluların el ve ayakları kırıldı iddiası: Bakanlık açıklama yapmıştır!
10:09 Amed Şehir Tiyatrosu imece başlattı
09:46 Dersim’deki kaçak avcılıkta ‘takipsizlik’ kararı
09:15 Mikail Aslan: Dilimize sahip çıkalım
09:15 Nurcan Bakır'ı anlattılar: Tüm baskılara rağmen yaşamı seven biriydi
09:08 Av. Yılmaz: ‘Evlilik’ adı altında tecavüzün üstü örtülemez
09:01 ‘TOV’ albümüne imza atan Rewşan: Aslolan bir gönüle değebilmek
09:01 Kürt Edebiyatçılar Derneği kuruldu
09:01 Parkomat uygulamasına tepki: Araçlarımızı çatıya mı çıkaralım?
09:01 Yazar Robar: Dili yaşatmak için kurumlar sahiplenmeli
09:01 Van'daki siyasi partiler: Krizin sebebi savaş politikaları
09:01 40 TL için kar kış demeden çalışıyor
09:01 Gazeteci Polat: Dayanışmayı örgütlemek lazım
09:00 21 OCAK 2020 GÜNDEMİ
08:34 Tuğrul Eryılmaz: Bu kadar oto sansür uygulamaktan utandığım bir dönem yaşamadım
20/01/2020
23:53 Antep’te kaza: 2 ölü, 3 yaralı
23:30 Annesini tutukladılar, bakıcı maaşını kestiler
23:22 SÜDEF:Süryanilere karşı saldırılar durdurulsun
22:14 Urfa’da 7 kişi gözaltına alındı
21:43 Irak’ta hükümete verilen süre doldu, yüzbinler tekrar alanlarda
21:34 AB’den Libya’ya asker gönderme açıklaması
20:45 Dersim'de kar yağışı: 184 köy yolu kapandı
20:03 Suruç Aileleri’nin adalet arayışı 54’ncü haftasında
19:43 Urfa'da eylem ve etkinlik yasağı
19:32 Kocaeli’de kadın cinayeti
19:16 Kuran kursunda cinsel istismar faillerine 139 yıl hapis cezası
18:36 HDP’ye silahla saldırdı, ‘çevreyi rahatsız etmek’ten tutuklandı
18:15 ABD’de ‘4. Kadınlar Yürüyüşü’ gerçekleşti
18:04 Türk Telekom’dan ‘siber saldırı’ açıklaması
17:42 Sultanbeyli Cemevi Başkanı: Yaşananlar tedirgin edici
17:28 Libya Konferansı dönüşü Erdoğan: Hafter’in metinlere imza atmaması manidar
16:03 Soframızda zehir var: Domates, biber ve salatalığın yüzde 15'i zehirli
15:17 Batman'da trafik kazası: 9 yaralı
15:03 Nurcan Bakır'ın ailesine başsağlığı ziyareti
14:46 Sanatçı, hukukçu ve hekimlerden Grup Yorum çağrısı
14:23 Gülistan Doku raporu: Önemli bazı deliller toplanmadı
14:11 MSD'den Suriye halklarına: Kurtuluş savaşına çağırıyoruz
14:11 HDP: Afrin işgalini bir kez daha kınıyoruz
14:01 'Gülistan Doku nerede?' diye sordular
13:47 TMMOB’dan Kanal İstanbul çağrısı: Tarihin en büyük davasına dönüştürelim
13:30 Grev kararı üzerine MESS zam teklifini yüzde 10'a yükseltti
12:56 3'üncü köprüden geçmeyen araçlar için 1 milyar 600 milyon TL ödenecek
12:37 Servetleri dünya nüfusunun yüzde 60’ından fazla
12:10 Diyarbakır’dan THY’ye tepki
12:01 Çayan Demirel'in hayatı belgesel oldu
11:52 İhtiyat akçesi kara katılarak dağıtılacak
11:51 Kars Kent Konseyi 17 öğrenciye burs vermeye başladı
11:50 Ceren Özdemir’in katiline ağırlaştırılmış müebbet
11:43 Tercan'da Krom Maden Projesi’nde bilirkişiden iptal raporu
11:41 Ceren Özdemir cinayetinde ihmali olan görevliler soruşturulsun
11:24 Demirtaş, Kadir İnanır’ın hedef alınmasına yanıt verdi: Devam edin devran dönüyor
11:12 Albayrak Kanal İstanbul için arsa kaptı iddiası
10:57 Kılıçdaroğlu: O fotoğraf çok güzeldi
10:56 Kadınlardan 'tek ses halinde Dersim’e gidelim' çağrısı
10:54 Kızıltepe'de 19 yaşındaki Şefika 9 gündür kayıp
10:21 Kayıp Gülistan'ın ablası: İntihar ihtimali kadar farklı ihtimaller de araştırılsın
09:30 Baraj suları Hasankeyf'i yutuyor: Bu bir insanlık suçu
09:03 'Halkla birlikte sorunların üstesinden geleceğiz’
09:02 Dinç: Kürtlerin Ulusal Kongre girişimleri ete kemiğe bürünmeli
09:01 Artuklu’da 'rüşvet’ çarkı
09:00 20 OCAK 2020 GÜNDEMİ
19/01/2020
23:18 İzmir’de bir kadın katledilmek istendi
22:42 Lübnan'da protestolar: Çatışmada 400 kişi yaralandı
21:51 Libya Konferansı sona erdi: Ateşkes ve ambargoya saygı duyulacak
21:18 AKPM: Türkiye, gazetecileri susturmak için keyfi cezaya son versin
19:48 ‘Katili durduralım, gerekirse kepçenin önüne yatalım’
19:40 Macron: Türkiye, Libya'ya savaşçı göndermeyi bırakmalı
19:36 HDP 3. Kadın Konferansı sona erdi
18:52 Yemen’de rejim güçlerine saldırı: 80 ölü
18:26 HDP Erzurum İl Örgütü 3. Olağan Kongresi'ni yaptı